فضاهای باز ساختمان به محدوده و بخشهایی از ساختمان گفته میشود که سقف و دیوار ندارد و برای زیباسازی بیشتر، آن محدوده را گلکاری و درختکاری میکنند. طراحی فضای باز نقش بسیار مهمی را در معماری ساختمانهای مختلف دارد و این امر موجب آرامش بیشتر افراد ساکن در آن، رفت و آمد و تعامل بیشتر و انجام فعالیتهای روزانه میشود.
فضای باز ساختمانها به دو بخش عمومی و خصوصی تقسیم بندی شده که بسته به شرایط اقتصادی و فرهنگی هر خانوادهای متفاوت است. امروزه با روی آوردن افراد به آپارتمان نشینی، شاهد این هستیم که محدوده حیاط از بخشهای خصوصی حذف شده و فضاهای باز در اشکال و طرحهای مختلف و متنوعی ایجاد گردیدهاند. در این مقاله قصد داریم به بررسی انواع فضاهای باز ساختمان و ضوابط و استانداردهای فضای باز بالکن و تراس در ساختمان بپردازیم. به همین جهت پیشنهاد میکنیم برای کسب آگاهی بیشتر در این حوزه ادامه مطلب را با ما همره باشید.
برای دریافت گواهی پایان کار ، اخذ جواز ساخت و گواهی عدم خلاف می توانید با کارشناسان ما با شماره ۰۲۱۷۲۱۶۴ تماس بگیرید تا شما را راهنمایی کنند.
فضای باز چیست؟
فضای باز محدوده و بخشی است که با هدف انجام فعالیتهای روزمره، گذراندن دورهمیهای تفریحی و سرگرمی و استراحت و آرامش افراد در آن طراحی و ایجاد شده است. این فضاها کاربردهای مختلفی را در ساختمان سازی ایفا میکنند. مثلا میتوانند در معماری و طراحی اولیه ساختمان نقش بسزایی داشته باشند که از جمله آن میتوان به وجود نورگیر و تهویه مناسب در بخشهای داخلی اشاره کرد.
طبق مطالعات و تحقیقات صورت گرفته از اسناد تاریخی متوجه شدهاند که تاریخ ایجاد فضاهای باز به دو هزار و سیصدسال قبل برمیگردد که اولین طرحهای ایجاد شده از آن را میتوان به تمدن بین النهرین اشاره کرد. انسان به دلیل علاقه بسیار زیادی که به طبیعت دارد باعث شکل گیری این فضاهای باز در مناطق مسکونی شده است.
انواع فضاهای باز و نیمه باز کدامند؟
به طور معمول انواع فضاهای باز را بر حسب معماری ایرانی به 4 صورت مختلف طراحی میکنند:
۱.فضاهای باز شمالی:
به فضاهایی که درب به سمت حیاط باز میشود، فضاهای باز شمالی میگویند که به واسطه حیاط میتوانید به ورودی ساختمان دسترسی داشته باشید. فضاهای شمالی نور موردنیاز برای فضاهای داخلی را تامین میکنند، اما برای بخشهای جنوبی نور کافی تامین نمیشود. به همین جهت در حین طراحی و ساخت باید حتما از نورگیر و تهویه مناسب برای بخشهای جنوبی استفاده نمایید. اگر می خواهید از تعداد طبقات مجاز ساخت در تهران اطلاع پیدا کنید مقاله مربوطه را مطالعه نمایید.
۲.فضاهای باز جنوبی
در این مدل فضاها درب به داخل ساختمان و محدودهای که در آن قرار دارید باز میشود و حیاط پشت ساختمان قرار میگیرد. در فضاهای باز جنوبی نور شمالی به واسطه پنجرههایی که به سمت خیابان هستند تامین میشود و نور قسمت جنوبی از طریق حیاط تامین میگردد. نکتهای که در این مدل فضا باید به آن دقت کنید، این است که نیاز به نورگیر ندارید.
۳.فضاهای باز مرکزی
فضای باز مرکزی یکی دیگر از انواع فضای باز ساختمان است که بیشتر این مدل و سبک را در نمونههای سنتی و قدیمی شاهد هستیم، بالاخص در شرایط آب و هوایی گرم و خشک. این سبک را معمولا روی خانهها و ساختمانهای بزرگ برنامه ریزی و پیاده میکنند و حیاط در داخل خود ساختمان قرار میگیرد.
در حال حاضر در مراکز و ساختمانهای تجاری و پاساژهای مختلف شاهد استفاده از این سبک هستیم. فضای باز مرکزی یک رویکرد بسیار خوب و هوشمندانه برای زیاد شدن نور طبیعی در محیط های مختلف است. این امر در مصرف انرژی صرفهجویی کرده و نقش قابل توجهی را در فرایند سرمایش و گرمایش ایفا میکند. این مدل فضای باز به دو صورت دیده میشود:
1- پاسیو: پاسیو به واسطه دیوار گرفته شده و بیشتر در قالب نورگیر و تهویه در ساختمانها استفاده میشود.
2- گودال باغچه در قسمت مرکزی ساختمان وجود دارد و توسط ساختمان گرفته شده است.
۴.فضای باز کوشک
فضای باز کوشک یکی از طرحهای زیبای سنتی در طراحی ساختمان است که این مدل را بیشتر برای ساخت ویلا و باغ مورد استفاده قرار میدهند. در فضای کوشک شاهد یک ترکیب هوشمندانه از باغ و ویلا هستیم که به زیبایی تمام طراحی و ساخته شده است. از نمونههای کوشک در تاریخ ایرانی میتوان به باغ فین و باغ ارم شیراز اشاره کنیم.
فضاهای نیمه باز در بین فضاهای باز و بسته قرار میگیرند که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مثلا بالکن یک مکان بسیار خوب برای دورهمیها و استراحت کردن است.
- ایوان
از انواع فضاها باز ساختمان میتوان به حیاط بیرونی و حیاط خلوتر و حیاط هاي داخلی اشاره داشت که به توضیحات هرکدام خواهیم پرداخت:
۵.حیاط بیرونی:
فضای باز بیرون محدوده ساختمان است، که قسمت اعظم نورگیـري ساختمان از آن تأمین میشود. نسبت سطوح حیاط و سطح زیربناي همکف، در مقررات طرح هاي توسعۀ شهري تعیین میشود.
۶.حیاط خلوت:
فضایی باز است، کوچکتر از حیاط بیرونی و معمولاً در منتهی الیه دیگر ساختمان که ممکن است در تمام عرض زمین و یا در قسمتی از آن قرار گیرد.
۷.حیاطهای داخلی:
پ-1- پاسیو: فضایی باز است، که به وسیلۀ جدارههایی محصور شده و به طور معمول اضلاع آن در تمام ارتفاع ساختمان امتداد یافته، و وظیفۀ تأمین نور و تهویه بخشی از ساختمان را در طبقات بر عهده دارد.
پ-2- گودال باغچه: فضائی باز در ساختمان هاي گروه 3 (از دستهبندي بخش -4 2-3) است، که در میان ساختمان قرار دارد و به طور معمول کف آن در سطحی پائین تر از تراز طبقه همکف قرار گرفته است و وظیفۀ تأمین نور و تهویۀ بخشی از ساختمان را بر عهده دارد.
پ-3- حیاط مرکزي: فضائی باز در طبقه همکف ساختمانهاي گروه 3 است که توسط احجام ساختمانی همان پلاك از دو طرف یا بیشتر محصور گردیده و با رعایت ضوابط طرحهاي توسعه شهري میتواند بعنوان حیاط اصلی محسوب گردد.
ت- فضاي نیمه باز: به فضاهایی اطلاق میشود که امکان دسترسی از داخل ساختمان داشته و در ارتباط با هواي آزاد قرار دارند، به گونه اي که حداقل یک وجه آنها باز است. انواع این فضاها عبارتند از:
ت-1- بالکن: سطحی است که از دو یا سه طرف به طور مستقیم در مجاورت هواي آزاد قرار گرفته است و زیر آن به وسیله فضاي بستهاي اشغال نگردیده باشد.
ت-2- بالکن کمعرض: بالکنی است با عرض کمتر از 0/50 متر و حداکثر با طولی برابر با اندازة عرض پنجرهاي که تا کف امتداد دارد.
ت-3- مهتابی (تراس): سطح روبازي از ساختمان، که بام بخشهایی از طبقۀ زیرین آن است.
ت-4- ایوان: فضایی مسقف است که از یک طرف با هواي آزاد به طور مستقیم ارتباط دارد.
ت-5- محفظۀ آفتابگیر: فضائی نیمهباز، که در صورت اخذ مجوز از شهرداري ها یا سایر مراجع صدور پروانۀ ساختمانی، در شرایط اقلیمی مناسب با سطوح شفاف پوشیده میشوند، یا از ابتدا به صورت بخشی از فضاهاي اصلی ساختمان به منظور استفاده از انرژي و نور آفتاب و اجتناب از تبادل حرارت با خارج ساختمان طراحی میشود.
بیشتر بخوانید : مقررات ملی ساختمان چیست؟
ضوابط فضای باز در ساختمان
در بررسی ضوابط انواع فضای باز ساختمان توصیه میکنیم به نکات بسیار مهمی که در زیر گفته شده دقت کافی داشته باشید:
- احداث 50 سانتیمتر بالکن در گذرهای 10 الی 12 متری با گرفتن مجوز از شهرداری
- احداث 80 سانتیمتر بالکن در گذرهای 12 تا 20 متر با گرفتن مجوز از شهرداری
- احداث 120 سانتیمتر بالکن در گذرهای20 متر به بالا
تعرفی بالکن در ساختمان
بالکن به بخشی از آپارتمان گفته میشود که مساحت آن روی آپارتمان حساب شده و میتواند برای استراحت و مطالعه و دورهمیهای دوستانه به کار گرفته شود. بالکن فضاهای سقف دار هستند که که یک قسمت آن رو به بیرون بوده و طرف دیگر آن بسته است. گاهی اوقات بالکنها دارای دو طرف به سمت بیرون یا سه طرف به سمت بیرون و فضای باز هستند. از مهمترین ویژگیهای بالکن در یک ساختمان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مسقف هستند
- در بخشها و طبقات بالاتر قابلیت اجرایی دارند
- میتوانند تا سه طرف هم باز شوند
- در اشکال و طرحهای مختلفی ساخته میشوند
- میتوانند دارای نرده یا دیوارهای کوتاه باشند
- گاها توسط شیشههای بسیار شفاف یا مات اطراف آن پوشانده میشود
انواع بالکن ساختمان
بالکنها بسته به طراحی و اشکال متنوعی که دارند به چندین دسته مختلف تقسیم بندی میشوند که عبارتنداز:
- بالکن واقعی
- بالکن سرپوشیده
- بالکن نیم اشکوب
- بالکن مصنوعی
- بالکن کاذب
- بالکن آویختنی
- بالکن پیش ساخته فولادی
- بالکن سوار شده بر ستون
قوانین و ضوابط احداث بالکن
بالکن به فضایی نیمه بازی گفته میشود که قابلیت دسترسی به فضای داخلی ساختمان را دارد و در عین حال میتواند تحت تاثیر هوای آزادی باشد که در سمت دیگر آن وجود دارد. مهمترین قانونی که برای احداث بالکن ساختمان درنظر میگیرند بدین شرح است:
- برای اینکه بتوانید بالکن خود را به یک بخش آفتابگیر تبدیل کنید لازم است در وهله اول مجوز شهرداری داشته باشید.
- برای هدایت آب باران و در صورت وجود برف، شیب بندی و کف شوی در بالکن حتما ضروری بوده و باید قرار گیرد.
- در بالکنهای کم عرض توصیه میشود از مصالحی چون شبکه فلزی استفاده شود که آب باران به راحتی از آن عبور کند.
تراس چیست؟
تراس به فضایی بدون سقف گفته میشود که به ساختمان متصل بوده ولی مساحت آن در کل بنا حساب نمیشود. تراسها معمولا عرض کمتری را در ساختمان دارند و چیزی در حدود 1 متر هستند. در ابعاد و طرحهای مختلف هم ساخته میشوند. کاربرد های متعددی را در ساختمان ایفا میکنند از قبیل، محلی برای قدم زدن، استراحت، نشستن و یا حتی خوابیدن. این سبک را بیشتر در محیط های کاری و دفاتر کار و محیط های مسکونی میبینیم.
اگر برای ساخت و ساز خود نیاز به مجوز ساخت بافت فرسوده را دارید می توانید با کارشناسان ما با شماره ۰۲۱۷۲۱۶۴ تماس بگیرید.
ضوابط بالکن و تراس
از مهمترین ضوابط بالکن و تراس میتوان به عوامل زیر اشاره کرد:
اصلیترین ضوابط بالکن:
- احداث 50 سانتیمتر بالکن در گذرهای 10 الی 12 متری با گرفتن مجوز از شهرداری
- احداث 80 سانتیمتر بالکن در گذرهای 12 تا 20 متر با گرفتن مجوز از شهرداری
- احداث 120 سانتیمتر بالکن در گذرهای20 متر به بالا
اصلیترین ضوابط تراس:
- برای اینکه بتوانید بالکن خود را به یک بخش آفتابگیر تبدیل کنید لازم است در وهله اول مجوز شهرداری داشته باشید.
- برای هدایت آب باران و در صورت وجود برف، شیب بندی و کف شوی در بالکن حتما ضروری بوده و باید قرار گیرد
جریمه عدم رعایت قوانین بالکن
طبق آخرین اطلاعات به دست آمده و طبق تبصره 4 ماده 100 اگر به هر دلیلی بالکن بدون پروانه ساخت ،ساخته شده باشد، یک دهم از ارزش معامله ساختمان و در صورت تراکم مازاد سه برابر ارزش معامله فرد جریمه میشود. اگر به هر دلیلی مجوز شهرداری نداشته باشد، رای تخریب صادر میگردد.
سخن پایانی
انواع فضاهای باز ساختمان با هدف ایجاد تعادل بصری و روانی طراحی و ساخته میشوند. این فضاها میتوانند به نوعی در زیباسازی دکوراسیون داخلی نقش مهمی داشته باشند و باعث استفاده بهینه از نور طبیعی شوند. در کنار ان در ایجاد ارتباط موثر بین فضای داخلی و خارجی نقش قابل توجهی را ایفا میکنند. بهبود جریان هوا و تهویه بهینه و همچنین افزایش تعاملات اجتماعی یکی از مهمترین و اصلیترین کاربردهای شناخته شده این فضاها هستند.
بدون دیدگاه