ضوابط شهرداری در طراحی معماری

در ساخت و ساز ساختمان ها، ضوابط و قوانین بسیار مهمی وجود دارد که از سوی شهرداری و سایر ارگان های ذی ربط مانند نظام مهندسی، تعیین می شود و برای ساخت ساختمان هایی مناسب و زیبا و البته مقاوم در برابر خطرات احتمالی مانند زلزله، بسیار مهم هستند.

در طراحی معماری ساختمان ها که جزء مهم ترین بخش های طراحی ساختمان محسوب می شوند عوامل متعدد و سلیقه های متفاوتی وجود دارد! اما با این حال تمامی معماران باید به هنگام طراحی به ضوابط شهرداری در طراحی معماری مانند ضوابط پارکینگ، ضوابط نور گیر، ضوابط و قوانین رمپ و …. پایبند باشند و تمامی نکات مربوطه را در آن ها رعایت کنند.

در این مقاله از وب سایت دکتر جواز قصد داریم تا به بررسی برخی از مهم ترین ضوابط شهرداری در طراحی معماری بپردازیم و اطلاعات جامعی را در اختیار شما قرار دهیم. برای کسب اطلاعات بیشتر با ما همراه باشید.

جدول خلاصه ضوابط مهم طراحی معماری در شهرداری

ضوابط شهرداری در طراحی معماری

در خصوص ضوابط شهرداری در طراحی معماری باید اشاره داشت که این قوانین و ضوابط بسیار گسترده هستند و معماران با توجه به نکاتی که شهرداری هر ساله در خصوص طراحی پلان ها به روز رسانی می کند و یا مقررات ملی ساختمان ها و همچنین تجربه خود، به طراحی پلان مسکونی و تجاری و … می پردازند. ضوابط شهرداری در طراحی معماری به انواع مختلفی تقسیم می شوند که در ادامه به برخی از کاربردی ترین آن ها می پردازیم.

1) ضوابط شهرداری در تعیین اندازه نورگیر:

در زمین های کوچتر یا مساوی 200 متر مربع موارد زیر باید رعایت گردد:

• حداقل مساحت برای فضای اصلی معادل ۶ درصد مساحت زمین است و حداقل نورگیر ۲ متر الزامی می باشد
• حداقل مساحت برای فضاهای فرعی معادل سه درصد مساحت زمین است و حداقل بعد نورگیر ۲ متر الزامی می باشد.

در زمین های بزرگتر از ۲۰۰ متر مربع:

• حداقل مساحت نورگیری برای فضاهای اصلی ۱۲ متر مربع و حداقل بعد و اندازه نور گیر باید 3 متر مربع باشد
• حداقل مساحت نورگیری برای فضاهای فرعی معادل ۶ متر مربع و حداقل بعد نور گیر ۲ متر الزامی خواهد بود.

در خصوص میزان فاصله دیوارها برای دو طرف مسکونی مجزا در حیات خلوت نیز نکات ذیل بر قرار است:

• فاصله دو پنجره فضای اصلی روبروی هم ۶ متر در نظر گرفته می شود
• فاصله دو پنجره فضای فرعی روبروی هم ۴ متر در نظر گرفته می شود
• فاصله دو پنجره یک فضای اصلی و یک فضای فرعی روبروی هم نیز به اندازه ۴ متر الزامی است و در این خصوص نیز حداقل مساحت نورگیر باید ۴ متر مربع باشد.

2) ضوابط شهرداری مربوط به پیش آمدگی

• احداث پیش آمدگی و بالکن در گذرهای کمتر از ۱۲ متر مجاز نمی باشد و نباید طراحی گردد
• احداث پیش آمدگی یا بالکن در گذر ۱۲ تا ۲۰ متر تنها به اندازه ۸۰ سانتی متر مجاز خواهد بود
• احداث پیش آمدگی یا بالکن در گذر بالای ۲۰ متر به اندازه ۱۲۰ سانتی متر مجاز است.
• میزان ارتفاع پیش آمدگی از زیر آن تا روی خیابان باید به اندازه سه و نیم متر باشد

3) ضوابط شهرداری در خصوص ارتفاع مجاز پارکینگ

• حداقل ارتفاع پارکینگ ۱۸۰ سانتی متر بوده و میزان حداقل ارتفاع مفید ورودی پارکینگ نیز ۱۸۰ سانتی متر است. شایان ذکر است که در صورتی که در طبقه زیر زمین، آسانسور نیز وجود داشته باشد، باید حداقل ارتفاع پارکینگ 210 سانتی متر در نظر گرفته شود.
• در صورتی که ساختمان زیر زمین با کاربری پارکینگ نداشته باشد و پیلوت پارکینگ باشد، حداکثر ارتفاع تمام شده پیلوت به شرط استفاده از این محیط برای پارکینگ ۲۴۰ سانتی متر است.
• در صورت عدم احداث زیر زمین برای ملک یا ساختمان ها، ارتفاع تمام شده تا ۲۶۰ به شرط پایین تر بودن سطح فونداسیون از گذر تا ۶۰ سانتی متر مشکلی نخواهد داشت.
• در مجتمع هایی که دارای بیش از ۲۵ واحد پارکینگ دارند و مساحت پارکینگ و ها بیش از هزار متر مربع می باشد، حداکثر ارتفاع پارکینگ در زیر زمین ها و همکف تا ۳ متر نیز مجاز خواهد بود.

4) ضوابط شهرداری در محاسبه شیب پارکینگ

• مقدار شیب مجاز در نقشه‌ های اولیه معماری یا نقشه های مصوب و پیشنهادی، برای پارکینگ ‌های خصوصی ۱۵ درصد است
• مقدار شیب مجاز در نقشه‌ های اولیه معماری یا نقشه های پیشنهادی برای پارکینگ های عمومی ۱۲ درصد خواهد بود.
• حداکثر شیب اجرا برای کسب پایان کار نیز به میزان ۲۰ درصد خواهد بود و برای شیب های بیشتر، پایان کار تعلق نخواهد گرفت.
• رمپ پارکینگ در فضای باز ساختمان پیش بینی می شود و جزء سطح زیر بنا نیست
• برای ایجاد زمینه تامین پارکینگ احداث رمپ در حیاط املاک جنوبی با حداقل عرض قطعه ۱۰ متر در محل اجرا رمپ مشکلی نخواهد داشت.

5) ضوابط شهرداری و نکات مهم در تعیین اندازه های پارکینگ و تعداد آن ها:

• قرارگیری یک پارکینگ حداقل دهانه ۲٫۵ متر مجاز است.
• قرارگیری دو پارکینگ کنار هم حداقل دهانه ۴٫۵ متر مجاز است.
• قرارگیری سه پارکینگ کنار هم حداقل دهانه ۷ متر مجاز می باشد
• طول مورد نیاز جهت پارکینگ باید ۵ متر در نظر گرفته شود و حداقل فضای یک پارکینگ ۲٫۵*۵ متر نیز خواهد بود.
• شعاع گردش یا طول مورد نظر جهت مانور در پارکینگ تیز به اندازه ۵ متر است و بعلاوه حداقل عرض در ورودی پارکینگ باید 3 متر باشد
• مقدار عرض رمپ یک طرفه ۳ متر و عرض رمپ دو طرفه ۶ متر در نظر گرفته می شود و همچنین مقدار عرض رمپ قوسی یک طرفه ۳٫۶۵ متر و دو طرفه ۷ متر خواهد بود.
• هر واحد بالای ۱۰۰ متر در طبقه اول و دوم به یک پارکینگ نیاز دارد.
• واحد مسکونی کوچکتر از ۱۵۰ متر یک پارکینگ، واحدهای مسکونی 150 تا 200 متر به 1.5 پارکینگ و واحد های بزرگ تر از 200 متر نیز به دو عدد پارکینگ نیاز دارند.

6) ضوابط و نکات برای تعیین ارتفاع بخش های مختلف ساختمان:

• حداکثر ارتفاع مفید واحد مسکونی ۲٫۹۰ متر است و حداکثر ارتفاع مفید واحد تجاری ۴٫۵۰ متر است.
• حداکثر ارتفاع پارکینگ ۲٫۲۰ متر در نظر گرفته می شود و حداکثر ارتفاع مفید پیلوت ۲٫۴۰ متر و همچنین حداکثر ارتفاع زیرزمین ۲٫۲۰ متر می باشد.
• حداقل ارتفاع مفید ورودی پارکینگ باید ۱٫۸۰ متر در نظر گرفته شود و میزان ارتفاع نورگیری در زیر زمین، باید 90 سانتی متر باشد.
• میزان ارتفاع مفید خرپشته ۲٫۲۰ متر خواهد بود.

7) ضوابط مهم مربوط به طراحی فضاهای توقف ماشین ها:

• تعداد پارکینگ ها یا محل هایی برای توقف خودرو در تصرف های متفاوت، بر اساس ضوابط شهرسازی در طرح توسعه شهری مشخص خواهد شد.
• محل توقف خودرو و مسیرهای ورود و خروج آن نباید برای کودکان خطری را ایجاد کند و یا این که دود و صدای خودروها نباید باعث سلب آرامش سایر افراد و ساکنان ساختمان مورد نظر و ساختمان های اطراف بشود.
• توقف یدک و یا کاروان در توقفگاه های خودرو مجاز می باشد.
• تمامی محل های توقف سر پوشیده لازم است تا به صورت طبیعی تهویه داشته باشند و اگر با عدم وجود سطوح کافی برای ایجاد تهویه طبیعی مواجه شویم، لازم است تا تهیویه با سیستم مکانیکی تهویه ایجاد گردد.
• سیستم های تهویه مکانیکی توقفگاه های خودرو باید در انطباق با ضوابط مبحث چهاردهم ( تأسیسات گرمائی، تعویض هوا و تهویه مطبوع)و استانداردهای تأسیسات مکانیکی باشد.
• معبر ورودی و عرض رامپ در توقفگاه های بزرگ نباید کمتر از ۵ متر باشد و به علاوه در توقفگاه های متوسط نباید کمتر از ۳/۵ متر در نظر گرفته شود. به خاطر داشته باشید که میزان عرض ورودی برای توقفگاه های کوچک ۵ / از ۲/۵ متر در نظر گرفته می شود.
• در توقفگاه های بزرگ و متوسط برای خودروها یا اتومبیل ها، باید حداقل دو راه خروج افراد پیاده در نظر گرفته شود که الزاماً یکی از آن ها به فضای باز ساختمان یا معبر عمومی متصل گردد.
• در توقفگاه های کوچک، راه خروج استفاده کنندگان می تواند با مسیر ورود خودرو یکی باشد.
• در توقفگاه های بزرگ و متوسط، تعمیر خودرو در محل توقفگاه مجاز نخواهد بود
• در توقفگاه های بزرگ باید در کنار معبر، گذرگاه افراد پیاده ای به عرض حداقل ۶٠ سانتی متر و اختلاف سطح حداقل ٢٠ سانتیمتر بالاتر از سطح معبر سواره در نظر گرفته شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص توقف گاه های خودروها و اتومبیل ها نیز می توانید به مباحث مقررات ملی ساختمان مراجعه کنید.

8) ضوابط شهرداری در خصوص مشاعات یا مالکیت عمومی ساختمان:

بنا به تعاریف، مشاعات، بخش هایی از بنا می باشد که مالکیت آن ها به عموم ساکنین آن ساختمان تعلق خواهد داشت و بر اساس قوانین نیز استفاده موقت از مشاعات ساختمان به منظور اجتماعات و مراسم عمومی درصورت توافق ساکنین و وجود دسترسی های خروج تعیین شده در مباحث مختلف مقررات ملی ساختمان یا مبحث سوم مقررات ملی ساختمان امکان پذیر می باشد. باید اشاره داشت که:

• در صورتی که با موافقت ساکنین، بخش هائی از مشاعات ساختمان به منظور تشکیل جلسات و برگزاری مراسم مورد استفاده قرار گیرد، این فضا را فضای تجمعی نام گذاری می کنند. در این خصوص نیز رعایت ضوابط مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمانها در مقابل حریق) ، در طراحی فضاهای تجمعی الزامی است.
• در صورتی که ساختمان داری استخر خصوصی باشد (هر استخری که برای شنا ایجاد شود، درصورتیکه در ارتباط با بناهای مسکونی باشد و برای استفاده ساکنین و مهمانان خصوصی آنان باشد) باید حداقل یک سیستم خروج افراد از داخل استخر مانند پله یا نردبان برای آن ها در نظر گرفته شود.
• استخرهای خصوصی در فضاهای کناره بنا نمی توانند مستقر شون. و فاصله دیوارهای استخر خصوصی از بر تفکیکی زمین در وجوه مختلف آن باید حداقل ٢متر و از طرف معبر عمومی حداقل ٣متر باشد. این فواصل درخصوص استخرهای خصوصی واقع در زیر زمین نیز صدف خواهد کرد.
• در تمامی استخرهای خصوصی با بی ش از ١۶ مترمکعب گنجایش آب، باید وسایل جمع آوری هرگونه مواد خارجی در سطح و داخل آب با گردش جریان آب پیش بینی شود.

بیشتر بخوانید: چگونگی بهره برداری از ساختمان بدون پایان کار

9) ضوابط شهرداری در خصوص پله های فرار:

• ابعاد پله فرار ابعاد داخل به داخل باکس راه پله ۲۴۰ در ۴۸۰ سانتیمتر است
• حتماً پله باید دو بانده باشد و حجم پله کاملا محصور و بسته باشد
• دیواره های محصور کننده پله دارای ضخامت ۲۰ سانتی متر و مقاوم در برابر آتش طراحی شوند (بر اساس ضوابط آتش نشانی).
• در ورودی حجم پله حداقل دارای عرض ۱۲۰ سانتیمتر باشد به بیرون باز گردد
• حداقل ۱۵۰ سانتی متر فضای آزاد بعد از پله باید در نظر گرفته شوند
• آسانسور و پله داخل هم قرار نگیرد
• ارتفاع مناسب پله ۱۹ تا ۱۷ سانتی متر است

10) ضوابط مهم شهرداری در طراحی نمای ساختمان

• طراحی نمای خرپشته باید در هماهنگی با نمای ساختمان باشد
• مجزا نمودن فضای ورودی سواره و پیاده در زمان طراحی از اهمیت بسزایی برخوردار است
• پوشش درز انقطاع ساختمان از هر دو طرف با استفاده از مصالح به کار رفته در نما الزامی خواهد بود
• عدم استفاده از نماهای شیشه ای پیوسته در ساختمان های مسکونی نیز بسیار مهم است
• طراحی اتصال مصالح به سازه ساختمان به عنوان جزئیات اجرایی نیز باید به صورت کامل انجام شود
• طراحی آبچکان در نیز بام کف پنجره ها در جلوگیری از لغزش آب باران بر روی سطح نما نیز لازم است تا به صورت اصولی انجام شود.
• طراحی ناودان و سایر کانال های تخلیه آب باران در داخل ساختمان الزامی خواهد بود.

بیشتر بخوانید : سطح اشغال ساختمان چیست؟

نکات تکمیلی:

• حداقل سطح پنجره نباید از یک پنجم سطح فضا کمتر باشد.
• حداقل عرض حیات خلوت اگر سرتاسری باشد ۲ متر و اگر سرتاسری نباشد ۳ متر است
• احداث پیش آمدگی یا بالکن در گذر ۱۲ تا ۲۰ متر ۸۰ سانتی متر و در گذر بالای ۲۰ متر ۱۲۰ سانتی متر مجاز می باشد. ارتفای این پیش آمدگی از زیر آن تا روی خیابان ۳٫۵۰ متر باید در نظر گرفته شود
• حداقل عرض آشپزخانه و اتاق خواب ۲٫۵۰ متر – نشیمن ۳٫۰۰ متر – پاگرد ۱٫۲۰ متر باید در نظر گرفته شود
• نورگیری آشپزخانه و پذیرایی از یک پنجره به شرطی مجاز می باشد که طول نورگیری کمتر از ۸ متر باشد.
• ابعاد نورگیر برای اتاق خواب و پذیرایی ۳*۴ متر و برای آشپزخانه ۲*۳ متر خواهد بود
• ابعاد مفید آسانسور ۲*۱٫۶۰ متر و بعلاوه حداقل ارتفاع چاله آسانسور ۱٫۵۰ متر می باشد.

سخن پایانی:

در این مقاله از وب سایت دکتر جواز سعی کردیم تا به بررسی ضوابط شهرداری در طراحی معماری بپردازیم و اطلاعاتی را در این خصوص در اختیار شما قرار دهیم. بنابراین برای کسب اطلاعات بیشتر به وب سایت ما مراجعه کرده و با کارشناسان در این خصوص مشورت فرمایید.