اگر در زمینه ساخت و ساز یا انجام پروژه های عمرانی فعالیت داشته باشید، می دانید که تمامی پروژه های ساخت و ساز با ریسک های متعددی همراه هستند که شناخت آن ها توسط مهندسان و در نهایت مدیریت مناسب آن ها از اهمیت بسزایی برخوردار است. از جمله انواع مختلف ریسک در پروژه های ساختمانی و در کل پروژه های عمرانی معمولا شامل ریسک های مالی، ریسک های زیست محیطی، ریسک های اجتماعی -اقتصادی و ریسک های مرتبط با ساخت و ساز است.
بنابراین شناخت ریسک ها در پروژه ها و مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز بسیار مهم است. به هنگام ساخت و ساز ساختمان ها و یا سایر پروژه های عمرانی ممکن است با تغییر شرایط محیطی و یا کاری مواجه شویم و همه مهندسان این موضوع را به خوبی می دانند که تغییر شرایط امری غیر قابل جلوگیری است!
تغییر شرایط می تواند در برخی از موارد سبب خارج شدن پروژه از مسیر اصلی خود شده و در صورت مدیریت آن حتی می تواند انحرافات و اتفاقات جبران ناپذیری را رقم بزند.
به همین دلیل است که در این مطلب قصد داریم تا به بررسی مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز بپردازیم و اطلاعاتی را در این خصوص در اختیار شما عزیزان قرار دهیم. بنابراین برای کسب اطلاعات بیشتر تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
انواع ریسک در پروژه های ساخت و ساز
همان گونه که در بخش مقدمه این مقاله اشاره کرده ایم، ریسک های بسیار مختلفی در زمینه ساخت و ساز و پروژه های عمرانی وجود دارد که شناخت صحیح آن ها می تواند در بسیاری از مواقع به پیشرفت پروژه کمک شایانی نماید و از رخ داد های ناگوار نیز جلوگیری کند. از جمله ریسک های مهمی که به هنگام اداره و مدیریت یک پروژه ممکن است با آن ها مواجه شوید، به شرح زیر می باشد:
1) ریسک های مالی
یکی از مهم ترین ریسک ها در پروژه های ساخت و ساز ریسک های مالی است که با مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز می توان تا حدی آن را پیش بینی کرده و از ضرر و زیان جلوگیری کرد. در یک پروژه عمرانی و یا ساخت و ساز موارد ذکر شده در زیر جز ریسک های مالی شناخته می شوند که نیاز به مدیریت و برنامه ریزی دارند:
- نوسانات قیمت هنگام انجام پروژه
- هزینه مواد و متریال مورد نیاز
- میزان عرضه و تقاضای بازار
- تخمین های نامناسب توسط کارشناسان به هنگام خرید اجناس و یا برآورد اولیه
- تورم ها و تعویق در پرداخت ها
- جریان مالی نامنظم
- عدم شایستگی مالی پیمانکار و …
2) ریسک های اجتماعی – سیاسی و اقتصادی
یکی دیگر از ریسک های مهم در پروژه های ساخت و ساز، ریسک های اجتماعی – سیاسی و اقتصادی هستند که باید پیش از شروع پروژه در رابطه با آن ها به خوبی تحقیق کرد. به صوت کلی اصلاحات در قوانین و مقررات دولتی، رشوه، عدم پرداخت به موقع هزینه ها توسط دولت، افزایش مالیات و تغییر مسئولین از عوامل مهم در این گونه ریسک ها محسوب می شوند.
بیشتر بخوانید: پهنه های شهرداری چیست؟
3) ریسک های زیست محیطی
بسیاری از افراد گمان می کنند که بیشتر ریسک های پروژه های عمرانی و ساخت و ساز به ریسک های مالی و اقتصادی ارتباط دارند. اما در بسیاری از مواقع ریسک های زیست محیطی ممکن است مانع از پیشرفت پروژه شوند.
ریسک های زیست محیطی در برخی از مواقع غیر قابل پیش بینی و در برخی دیگر کاملا قابل پیش بینی بوده و به مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز نیاز دارند. از جمله ریسک های زیست محیطی به شرح زیر است:
- آب وهوای نا معتدل
- بلایای طبیعی
- دسترسی آسان همگان به محل انجام پروژه
- انواع آلودگی ها
- معیارهای امنیتی
4) سایر ریسک های ساخت و ساز
برخی دیگر از ریسک های ساخت و ساز در انواع ریسک های ذکر شده در فوق دسته بندی نمی شوند و به شرح زیر می باشند:
- قوانین و قواعد نامناسب
- نزاع و جدل میان کارگران و ناکارآمدی کارگران
- تغییر طراحی ها
- عجله در مزایده
- وقفه زمانی برای بررسی نقشه ها
- کیفیت نامرغوب کار به علت محدودیت های زمانی و ….
مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز
حال که در خصوص انواع ریسک در پروژه ها اطلاعاتی را به دست آوردید، باید به بررسی مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز نیز بپردازیم. به صورت کلی مدیریت ریسک اهمیت بسزایی در پیشبرد پروژه و جلوگیری از ضرر و زیان دارد. به همین دلیل بسیاری از مهندسان به دنبال مدیریت بهینه ریسک در پروژه ها هستند.
در این راستا نیز باید اشاره داشت که مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز تنها یک سری اقدامات مناسب و به موقع، جهت کمک به شناخت و بر طرف کردن ریسک ها نیست بلکه شامل کاهش اتفاقات نامناسب و ناگوار در پروژه ها و کاهش اثرات آن نیز می شود. بنا به عبارتی دیگر باید اشاره داشت که مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز انجام اقداماتی به منظور کاهش و از بین بردن مخاطرات یک پروژه در آینده می باشد.
بیشتر بخوانید: خانه کلنگی چیست و چند سال از ساخت آن می گذرد؟
شناخت ریسک و تکنیک دافی:
در مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز، مهم ترین گام شناخت ریسک است! در این راستا باید متخصصان و مهندسان و سازندگان تمامی رویکردهای مربوط به ریسک در پروژه را جمع آوری نمایند و برای آن برنامه ریزی داشته باشند. بحث کردن و به اجماع رسیدن برای ریسک های پروژه اهمیت بسزایی دارد.
زیرا افراد متخصص می توانند افکار و ایده های خود را برای پیش بینی انواع ریسک در پروژه بیان کرده و از وقوع آن نیز جلوگیری کنند. یادداشت ایده ها و ریسک های ضروری و غیر ضروری و یافتن راه حل برای آن ها در پیشبرد پروژه اهمیت بسزایی خواهد داشت.
یکی از تکنیک های بسیار مهم در مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز تکنیک دافی است. در این تکنیک یک سری سوالات مربوط به ریسک های پروزه پرسیده می شوند و به تمامی سوال ها متخصصان گم نام پاسخ خواهند داد.
هدف از این عمل رسیدن به یک جواب مشترک با استفاده از قضاوت های تخصصی در چند مرحله متوالی می باشد. زمانی که پاسخ ها تقریبا یکسان شد، این کار متوقف می گردد.
مشاهده و کنترل ریسک
شناسایی ریسک بسیار مهم است و برای آن که شناسانیی ریسک ها به صورت دقیق و در بهترین حالت ممکن انجام شود و تحت نظر قرار بگیرد، ارزیابی، پاسخ، مشاهده و کنترل ریسک ضروری است. به صورت همزمان با اطمینان یافتن از انجام اقدامات مربوط به ریسک، کنترل و مشاهده ریسک در شرایطی که احتمال وقوع ریسک های جدید در طول انجام پروژه را افزایش می دهد، ملاحظه می نماید. برای اطلاع بیشتر درباره سطح اشغال ساختمان می توانید مطلب مربوطه را بخوانید.
دیدگاه مذاکره و در نظر گرفتن تجربیات گذشته
یکی دیگر از موارد بسیار مهم در مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز داشتن دیدگاه مذاکره و در نظر گرفتن تجربیات است. در این حالت باید با متخصصان و مهندسان و مچنین کارمندان حرفه ای پروژه مشورت شود و در خصوص دیدگاه ها و پیشنهادات شان با آن ها گفت و گو گردد. بسیار مهم است که پروژه های مشابه باز بینی و با دقت بررسی گردند تا عواملی که می توانستند این پروژه ها را تحت تأثیر قرار دهند نیز به درستی شناسایی شوند.
فهرست ریسک ها و ارزیابی / تحلیل ریسک
یادداشت کردن همیشه مفید است! برای داشتن مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز باید فهرستی از ریسک هایی که می تواند برای یک پروژه تهدید شناخته شود، یادداشت گردد. این ریسک های می تواند از پروژه های پیشین اما با معیارهای مشابه نیز استخراج شود و به صورت لیست در کنار یک دیگر آن ها را نوشت.
پس از آن که تمامی ریسک های متحمل در این خصوص شناسایی شد، باید ارزیابی آن ها توسط روش های کمی و کیفی انجام شود. نکته بسیار مهمی که باید بدانید این است که با استفاده از روش های ارزیابی ریسک، از اطلاعات موجود برای جلوگیری از وقایع و کاهش سطح عواقب آن ها در مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز، بهره گرفته می شود. در ادامه به بررسی این روش های ارزیابی کمی و کیفی می پردازیم. برای اطلاع بیشتر از قوانین جدید تراکم ساختمان می توانید مطلب مربوطه را بخوانید.
1) روش های کمی
- این روش بیشتر در پروژه های کوچک مورد استفاده قرار می گیرد و به نوعی یکی روش سازماندهی شده می باشد.
- در روش کمی از روش فهرست کردن و تطبیق دادن مخاطرات و اولویت بندی آن ها بر اساس نظر افراد متخصص استفاده خواهد شد.
- در مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز و ارزیابی ریسک ها با روش کمی، با توجه به نظرات و دیدگاه های متخصصان و کارشناسان در این حوزه، آستانه تحمل ریسک در پروژه، به سه دسته سطح پایین، متوسط و بالا تقسیم می شوند.
- از روش کمی معمولا زمانی که اطلاعات و دیتاهای زیادی در دسترس نیست و یا زمان انجام پروژه محدود است استفاده می شود.
2) روش کیفی
- این روش در واقع تحلیل اثرات ریسک با استفاده از یک سری آمار و ارقام و اطلاعات است که در پروژه های بزرگ مورد استفاده قرار می گیرد.
- تحلیل کیفی به علت نیاز به اطلاعات فراوان برای رسیدن به یک تحلیل دقیق و موشکافانه به زمان و کار بیشتری احتیاج دارد.
پاسخ ریسک
همان گونه که می دانید تنها شناخت ریسک و ارزیابی آن ها مهم نیست بلکه در مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز، پاسخ به ریسک نیز اهمیت بسیاری دارد که معمولا پس از شناخت و ارزیابی ریسک ها، تمامی راهکارها و روش های مناسب برای کاهش و دفع ریسک، مشخص خواهد شد و درباره آن ها نیز اطلاعات کسب می گردد.
بسیاری از متخصصان و کارشناسان در این زمینه راهکارها را بررسی کرده و تمامی آن ها را در نظر می گیرند زیرا ممکن است هر کدام در آینده اتفاق بیافتد. شایان ذکر می باشد که در کنار بررسی عوامل جلوگیری کننده و برطرف کننده ریسک های مؤثر بر پروژه، موقعیت های مناسب به وجود آمده در زمان وقوع ریسک نیز بررسی خواهد شد.
بیشتر بخوانید: ضوابط و قوانین تراس و بالکن در ساختمان
اجتناب از ریسک
اجتناب از ریسک در پروژه های عمرانی و ساخت و ساز مهم است. اما منظور از اجتناب از ریسک چیست؟ به صورت کلی اجتناب از ریسک دوری کردن از کارهایی می باشد که سبب ایجاد ریسک می شود! اما باید به این موضوع نیز توجه داشته باشید که همیشه نمی توان از ریسک ها دوری و اجتناب کرد.
اما برخی از ریسک ها قابل اجتناب هستند و بخش هایی از پروژه که باعث به وجود آمدن ریسک های جدید می شود را می توان پاک سازی کرد. به خاطر داشته باشید که اجتناب از ریسک بیشتر در زمانی رخ می دهد که سطح احتمال وقوع ریسک نیز هم سطح با امکان انجام پروژه باشد.
سخن پایانی:
در این مقاله سعی کردیم تا به بررسی انواع ریسک ها و مدیریت ریسک در پروژه های ساخت و ساز بپردازیم و اطلاعاتی را در این خصوص در اختیار شما قرار دهیم. شما نیز می توانید برای کسب اطلاعات بیشتر به وب سایت دکتر جواز مراجعه کرده و با کارشناسان در این خصوص مشورت فرمایید.
بدون دیدگاه